نگاهی نو به شاهنامه حکیم فردوسی

به گزارش خبرگزاری صداوسیما،  دکتر محمد رسولی، مورخ و شاهنامه‌پژوه، با حضور در استودیو شبکه خبر، با تأکید بر اینکه شاهنامه را نباید صرفاً یک اثر ادبی دانست، گفت: این اثر بزرگ، افزون بر روایت تاریخ ایران، دربردارنده مفاهیمی، چون حقوق شهروندی، حقوق عمومی، مردم‌سالاری، جایگاه سالمندان و انسجام ملی است و بسیاری از این مفاهیم قرن‌ها پیش از شکل‌گیری نظریه‌های جدید در آن مطرح شده‌اند.

وی با اشاره به نتایج پژوهش‌های خود درباره شاهنامه اظهار کرد: بررسی‌های پژوهشی نشان می‌دهد آنچه در شاهنامه آمده، تنها روایت‌های ادبی نیست، بلکه بازتابی از تاریخ، فرهنگ، نظام اجتماعی و اندیشه‌های سیاسی ایران باستان است.

وی با بیان اینکه ادبیات ابزار شناخت شاهنامه است، نه هدف نهایی آن، افزود: اگرچه شناخت شاهنامه بدون دانش ادبیات ممکن نیست، اما محدود کردن این اثر به یک شاهکار ادبی، نادیده گرفتن ظرفیت‌های علمی، تاریخی و اجتماعی آن است.

رسولی با اشاره به مفاهیم حقوقی موجود در شاهنامه گفت: مفاهیمی مانند مشروعیت حکومت، مقبولیت، انتخابات، انقلاب، حقوق عمومی، حقوق شهروندی و حتی حقوق سالمندان در این اثر قابل ردیابی است و برخلاف دیدگاه رایج که آغاز حقوق عمومی را به انقلاب فرانسه نسبت می‌دهد، نمونه‌هایی از این مفاهیم در شاهنامه دیده می‌شود.

این شاهنامه‌پژوه با تأکید بر جایگاه سالمندان در فرهنگ ایرانی افزود: در سراسر شاهنامه، «پیر» نماد خرد، تجربه و مرجع مشورت است و احترام به سالمندان از مهم‌ترین ارزش‌هایی است که فردوسی بر آن تأکید کرده است.

وی همچنین با اشاره به پژوهش‌های خود در حوزه حقوق عمومی در شاهنامه اظهار کرد: رساله دکترای من با موضوع مفاهیم حقوق عمومی در شاهنامه تدوین شده و بر همین اساس معتقدم بسیاری از اصول حکمرانی، قانون‌مداری و حقوق مردم در این اثر قابل استخراج است.

رسولی درباره کارکرد‌های امروز شاهنامه نیز گفت: این کتاب یکی از مهم‌ترین عوامل ایجاد انسجام ملی است و می‌تواند همه ایرانیان را فارغ از تفاوت‌های قومی و مذهبی زیر چتر هویت مشترک ایرانی گرد آورد.

وی افزود: شاهنامه علاوه بر تقویت هویت ملی، حامل پیام‌های اخلاقی، اجتماعی و انسانی است و امروز بیش از هر زمان دیگری می‌تواند در تقویت همبستگی اجتماعی و شناخت ریشه‌های فرهنگی ایران نقش‌آفرین باشد.

این مورخ و شاهنامه‌پژوه با اشاره به برخی فرضیه‌های مطرح‌شده درباره شاهنامه نیز تصریح کرد: برخی برداشت‌ها، از جمله اشارات احتمالی به فناوری‌های پیشرفته یا تمدن‌های ناشناخته، در حد فرضیه است و نباید آنها را به‌عنوان یافته‌های قطعی تلقی کرد؛ هرچند وجود چنین ظرفیت‌هایی نشان‌دهنده گستره موضوعات مطرح‌شده در شاهنامه است.

رسولی در پایان تأکید کرد: شاهنامه کتابی است که می‌تواند در کنار ارزش‌های ادبی، به‌عنوان منبعی برای مطالعه تاریخ، حقوق، سیاست، فرهنگ و جامعه ایران مورد توجه پژوهشگران قرار گیرد و شناخت دقیق‌تر آن، به فهم بهتر هویت تاریخی ایرانیان کمک می‌کند.