سوزاندن مزارع، سوزاندن آینده‌ و تهدیدکشاورزی جهان

به گزارش خبرگزاری صدا وسیمای مرکز گلستان، دکتر محمد اسماعیل اسدی پژوهشگر ارشد آب و خاک گفت:در دشت های  حاصلخیز ایران، هر سال پس از برداشت محصولات کشاورزی، بحرانی خاموش در حال وقوع است.

دکتر اسدی افزود : کشاورزان با سوزاندن بقایای گیاهی ،برای آماده‌سازی سریع زمین و کشت بعدی، بقایای باقی‌مانده از محصولات مانند گندم، برنج، جو، کلزا و ذرت را آتش می‌زنند،اگرچه این روش در ظاهر راهکاری سریع و کم‌هزینه به نظر می‌رسد، اما پیامدهای پنهان و عمیقی برای سلامت خاک، منابع آب، کیفیت هوا، تنوع زیستی و امنیت غذایی جهان به همراه دارد.

وی گفت :در استان گلستان که یکی از مهم‌ترین مناطق تولید غلات کشور محسوب می‌شود، هر سال مقادیر زیادی از بقایای گندم، جو و برنج پس از برداشت سوزانده می‌شود که این اقدام موجب ایجاد دود غلیظ و آلودگی گسترده هوا برای هفته‌ها می‌گردد. 

اسدی گفت : پژوهش‌های میدانی نشان داده‌اند که دمای سطح خاک هنگام آتش‌سوزی بقایا به حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد که می‌تواند بخش بزرگی از میکروارگانیسم‌های مفید خاک را نابود کند و با تبخیر رطوبت حیاتی خاک، آن را خشک و کم‌بازده سازد ، پیامدهای این پدیده تنها به خاک محدود نمی‌شود و سوزاندن بقایا موجب از دست رفتن عناصر غذایی مهمی همچون نیتروژن، فسفر، و گوگرد شده و حاصلخیزی خاک را کاهش می‌دهد.

این پژوهشگر آب و خاک  گفت: در نتیجه کم شدن مواد غذایی خاک، وابستگی کشاورزان به کودهای شیمیایی افزایش یافته و هزینه‌های تولید بیشتر می‌شود و علاوه بر این، آتش زدن بقایای گیاهی باعث انتشار گازهای گلخانه‌ای خطرناکی نظیر دی‌اکسید کربن، متان، اکسید نیتروژن و مونوکسید کربن می‌شود، همچنین ذرات معلق حاصل از دود، بیماری‌های تنفسی و قلبی ـ عروقی را تشدید کرده و سلامت انسان‌ها را به خطر می‌اندازد.

دکتر اسدی گفت : خوشبختانه راهکارهای پایدار و مبتنی بر فناوری و طبیعت برای مقابله با این مشکل وجود دارد و کشاورزی حفاظتی و مدیریت مکانیزه بقایای گیاهی می‌توانند بقایا را روی سطح خاک حفظ کرده، رطوبت را نگه دارند، فرسایش را کاهش دهند و سلامت خاک را بهبود بخشند.

وی افزود : روش‌هایی مانند بی‌خاک‌ورزی یا کم‌خاک‌ورزی،حفظ بقایای گیاهی روی سطح خاک،مالچ‌پاشی بقایا،و استفاده از ماشین‌های تخصصی مدیریت بقایا،جایگزین‌های مؤثری برای آتش زدن بقایا هستند و در عین حال مصرف سوخت، انتشار آلاینده‌ها و هزینه‌های تولید را نیز کاهش می‌دهند.

اسدی گفت : بررسی‌های میدانی در استان گلستان نشان داده است که حفظ بقایای گیاهی بر روی خاک، مزایای قابل‌توجهی به همراه دارد، برای مثال، کشت سویا در زمین‌هایی که بقایای گندم سوزانده نشده بودند، رشد بهتر، تعداد غلاف بیشتر و حفظ رطوبت بالاتری را نشان داد، همچنین مصرف آب در برخی موارد تا ۳۰ درصد کاهش یافت و این نتایج نشان می‌دهد که سامانه‌های مکانیزه و بدون سوزاندن بقایا می‌توانند هم بهره‌وری و هم پایداری محیط‌زیستی را بهبود بخشند.

وی گفت: با گسترش مکانیزاسیون کشاورزی در جهان، فناوری‌هایی نظیر کاشت مستقیم، خردکن بقایا و خاک‌ورزی حفاظتی با حداقل دستکاری مکانیکی در خاک باید بیش از پیش مورد استفاده قرار گیرند که با آموزش مناسب، سیاست‌های حمایتی و دسترسی کشاورزان به ماشین‌آهای مورد نیاز، می‌توان سوزاندن بقایا را به تدریج حذف کرد و در عین حال سلامت خاک و تولید پایدار را حفظ نمود.

دکتر اسدی افزود:امروزه اهمیت این موضوع فراتر از یک مشکل محلی یا فصلی است و سوزاندن بقایای گیاهی تهدیدی جدی برای سلامت خاک، کیفیت هوا، پایداری اقلیم و امنیت غذایی جهان محسوب می‌شود، کشاورزی حفاظتی راهکاری عملی و اثبات‌شده برای افزایش تولید بدون تخریب منابع طبیعی است و حفاظت از خاک، آب و جو زمین یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای تأمین غذای پایدار نسل‌های آینده است.