نوسانات قیمت مرغ در مازندران و تدابیر ویژه برای تقویت تولید

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای مازندران، در پی نوسانات اخیر قیمت مرغ در مازندران، مسئولان استانی از اتخاذ تدابیر ویژه برای کنترل بازار و افزایش ظرفیت تولید در مرغداری‌ها خبر داده‌اند. این تصمیم در حالی اتخاذ شده که مازندران یکی از قطب‌های اصلی تولید مرغ کشور به شمار می‌رود و هرگونه تغییر در تولید یا عرضه آن می‌تواند تأثیر مستقیم بر بازار ملی داشته باشد.

بررسی ریشه‌های نوسان قیمت، چالش‌های تولید و چشم‌انداز پیش‌رو نشان می‌دهد که افزایش ظرفیت تولید، اگر همراه با مدیریت نهاده‌ها و نظارت دقیق بر زنجیره توزیع باشد، می‌تواند به ثبات پایدار در بازار منجر شود.

مرغ به عنوان یکی از اصلی‌ترین منابع پروتئینی خانوار‌های ایرانی، نقشی کلیدی در امنیت غذایی کشور دارد. در سال‌های اخیر، به‌ویژه با افزایش قیمت گوشت قرمز، مصرف مرغ رشد چشمگیری یافته و به کالای استراتژیک در سبد غذایی تبدیل شده است. از این رو، هرگونه نوسان در قیمت آن، مستقیماً معیشت خانوار‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد و حساسیت اجتماعی بالایی ایجاد می‌کند.

استان مازندران با برخورداری از زیرساخت‌های گسترده پرورش طیور، آب‌وهوای مناسب و سهم قابل توجه در تأمین مرغ کشور، همواره یکی از بازیگران اصلی بازار بوده است. با این حال، در ماه‌های اخیر، بازار مرغ در این استان با نوساناتی روبه‌رو شد که موجب نگرانی مصرف‌کنندگان و فعالان صنعت طیور گردید. در واکنش به این شرایط، مسئولان استان از برنامه‌ریزی برای افزایش ظرفیت تولید و اعمال سیاست‌های حمایتی جدید خبر داده‌اند.

این گزارش به بررسی ابعاد مختلف این تصمیم، دلایل نوسانات قیمت، چالش‌های پیش‌روی تولیدکنندگان و آثار احتمالی افزایش ظرفیت تولید بر بازار می‌پردازد.

جایگاه مازندران در صنعت طیور کشور

مازندران از دیرباز یکی از قطب‌های تولید مرغ گوشتی در ایران محسوب می‌شود. وجود صد‌ها واحد فعال مرغداری، زنجیره‌های یکپارچه تولید، کشتارگاه‌های صنعتی و دسترسی مناسب به بازار‌های مصرف، این استان را به یکی از تأمین‌کنندگان اصلی مرغ در کشور تبدیل کرده است.

بخش قابل توجهی از تولید مرغ مازندران علاوه بر تأمین نیاز داخلی استان، به استان‌های همجوار و حتی بازار تهران ارسال می‌شود؛ بنابراین هرگونه کاهش یا افزایش تولید در این استان می‌تواند آثار ملی داشته باشد.

همین جایگاه ویژه سبب شده است که مدیریت بازار مرغ در مازندران اهمیت دوچندان پیدا کند؛ چراکه ثبات تولید در این منطقه به معنای ثبات نسبی در بخش مهمی از بازار کشور است.

دلایل نوسانات اخیر قیمت مرغ

برای تحلیل تصمیم افزایش ظرفیت تولید، ابتدا باید دلایل نوسانات قیمت را بررسی کرد. نوسان قیمت مرغ معمولاً نتیجه ترکیبی از عوامل اقتصادی، مدیریتی و حتی اقلیمی است.

۱. افزایش هزینه نهاده‌های دامی

بخش عمده هزینه تولید مرغ به نهاده‌هایی همچون ذرت و کنجاله سویا اختصاص دارد. تغییرات نرخ ارز، مشکلات تأمین یا توزیع نهاده‌ها و تأخیر در تخصیص سهمیه‌ها می‌تواند هزینه تمام‌شده تولید را افزایش دهد. هرگونه افزایش در این بخش، مستقیماً به قیمت مصرف‌کننده منتقل می‌شود.

۲. نوسانات عرضه و جوجه‌ریزی

چرخه تولید مرغ گوشتی کوتاه، اما حساس است. کاهش جوجه‌ریزی در یک مقطع زمانی، چند هفته بعد به کاهش عرضه در بازار منجر می‌شود. در برخی دوره‌ها، به دلیل نگرانی از زیان یا افزایش هزینه‌ها، مرغداران تمایل کمتری به جوجه‌ریزی داشته‌اند که نتیجه آن کاهش عرضه و رشد قیمت بوده است.

۳. هزینه‌های انرژی و حمل‌ونقل

افزایش هزینه سوخت، برق و حمل‌ونقل نیز بر قیمت نهایی مرغ تأثیرگذار است. مرغداری‌ها به سیستم‌های گرمایشی و سرمایشی وابسته‌اند و هرگونه تغییر در تعرفه انرژی، هزینه تولید را افزایش می‌دهد.

۴. واسطه‌گری و ضعف نظارت در توزیع

در برخی موارد، فاصله قیمت مرغ از مرغداری تا بازار مصرف، بیش از حد منطقی افزایش می‌یابد. نبود نظارت کافی بر شبکه توزیع یا فعالیت واسطه‌های متعدد می‌تواند منجر به افزایش قیمت برای مصرف‌کننده شود، حتی اگر قیمت درب مرغداری تغییر چندانی نکرده باشد.

تدابیر ویژه برای کنترل بازار

در واکنش به شرایط ایجاد شده، مجموعه‌ای از تدابیر در دستور کار مسئولان استانی قرار گرفته است که مهم‌ترین آنها افزایش ظرفیت تولید مرغداری‌هاست. این تصمیم در کنار سایر اقدامات نظارتی و حمایتی می‌تواند به تعادل بازار کمک کند.

افزایش جوجه‌ریزی و ظرفیت تولید

یکی از اصلی‌ترین برنامه‌ها، تشویق مرغداران به افزایش جوجه‌ریزی و استفاده حداکثری از ظرفیت واحد‌های فعال است. با افزایش تولید، احتمال کمبود عرضه کاهش یافته و بازار به سمت تعادل حرکت می‌کند.

حمایت از تأمین نهاده‌ها

در کنار افزایش جوجه‌ریزی، تأمین پایدار و به‌موقع نهاده‌های دامی در اولویت قرار گرفته است. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که حتی اگر ظرفیت فیزیکی مرغداری‌ها افزایش یابد، بدون دسترسی منظم به خوراک طیور، تولید پایدار نخواهد بود. از این رو، برنامه‌ریزی برای توزیع عادلانه و شفاف نهاده‌ها، نظارت بر سامانه‌های تخصیص و جلوگیری از انحراف در زنجیره توزیع، از جمله اقدامات مکمل سیاست افزایش تولید محسوب می‌شود.

همچنین تسهیل در فرآیند‌های اداری، کوتاه‌سازی زمان تخصیص سهمیه‌ها و کاهش بروکراسی می‌تواند انگیزه تولیدکنندگان را برای افزایش ظرفیت بالا ببرد.

تشدید نظارت بر بازار

افزایش تولید به تنهایی تضمین‌کننده کاهش قیمت نیست؛ زیرا اگر شبکه توزیع دچار اختلال باشد، سود ناشی از افزایش عرضه به مصرف‌کننده منتقل نمی‌شود. به همین دلیل، نظارت بر کشتارگاه‌ها، مراکز عمده‌فروشی و خرده‌فروشی‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.

بررسی حاشیه سود منطقی در هر حلقه از زنجیره و برخورد با تخلفات احتمالی، می‌تواند فاصله قیمت مرغ زنده تا مرغ مصرفی را کاهش دهد. ایجاد شفافیت در اعلام قیمت‌های مصوب نیز نقش مهمی در جلوگیری از سوءاستفاده‌های احتمالی دارد.

توسعه زنجیره‌های یکپارچه تولید

یکی از راهکار‌های اساسی برای کاهش نوسان قیمت، تقویت زنجیره‌های یکپارچه تولید است. در این مدل، از تأمین نهاده تا پرورش، کشتار و توزیع در یک ساختار منسجم مدیریت می‌شود. این امر باعث کاهش هزینه‌های واسطه‌ای و افزایش بهره‌وری می‌شود.

مازندران با توجه به سابقه فعالیت شرکت‌های بزرگ در صنعت طیور، ظرفیت توسعه این مدل را دارد. گسترش چنین ساختاری می‌تواند ثبات بلندمدت بازار را تضمین کند.

افزایش ظرفیت تولید؛ فرصت‌ها و چالش‌ها

افزایش ظرفیت مرغداری‌ها در کوتاه‌مدت می‌تواند کمبود عرضه را جبران کند و قیمت‌ها را به سطح منطقی نزدیک سازد. در میان‌مدت نیز رشد تولید به تثبیت جایگاه مازندران در بازار ملی کمک خواهد کرد.

از منظر اقتصادی، افزایش تولید می‌تواند اشتغال مستقیم و غیرمستقیم در حوزه‌های مرتبط مانند حمل‌ونقل، کشتارگاه‌ها، بسته‌بندی و صنایع تبدیلی را تقویت کند. همچنین با افزایش عرضه، امکان صادرات مازاد تولید در صورت فراهم بودن شرایط نیز فراهم می‌شود.

سرپرست جهاد کشاورزی مازندران نیز با اشاره به وضعیت تأمین کالا‌های اساسی در استان اظهار کرد: ذخایر قابل اعتماد و مطمئنی از کالا‌های اساسی به‌ویژه گوشت مرغ برای حداقل دو تا سه ماه آینده در استان وجود دارد و نگرانی خاصی در این زمینه نداریم.

اسدالله تیموری با بیان اینکه مازندران علاوه بر تأمین نیاز داخلی استان، بخشی از نیاز استان‌های همجوار به‌ویژه تهران را نیز تأمین می‌کند، افزود: طی چهار تا پنج روز آینده به حداقل میزان ریزش جوجه‌ها می‌رسیم و پس از آن روند کشتار مرغ مجدداً افزایش خواهد یافت، به‌گونه‌ای که از اواسط هفته جاری میزان کشتار روزانه مرغ در استان به حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار قطعه خواهد رسید.

وی ادامه داد: این میزان تولید می‌تواند نیاز استان مازندران و بخشی از نیاز استان‌های همجوار را در شرایط عادی تأمین کند و برای جلوگیری از هرگونه کمبود احتمالی، برنامه‌ریزی لازم برای توزیع مرغ منجمد نیز انجام شده است.

سرپرست جهاد کشاورزی مازندران با اشاره به تصمیمات اتخاذ شده برای افزایش توزیع مرغ منجمد تصریح کرد: مقرر شد حاشیه سود مباشرین توزیع مرغ منجمد حدود سه هزار تومان افزایش یابد تا انگیزه لازم برای توزیع گسترده‌تر در سطح استان ایجاد شود.

وی خاطرنشان کرد: در حال حاضر بیش از یک‌هزار و ۳۰۰ تن مرغ منجمد برای عرضه در استان آماده توزیع است و علاوه بر عرضه در مراکز و میادین، توزیع سیار با استفاده از خودرو‌های یخچال‌دار نیز برای اکثر شهر‌های استان برنامه‌ریزی شده است.

تیموری از فرمانداران خواست با همکاری مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان‌ها، روند توزیع مرغ منجمد را مدیریت و نظارت کنند تا کالا به‌صورت عادلانه و مناسب در اختیار مردم قرار گیرد.

وی با اشاره به نوسانات اخیر قیمت مرغ در کشور گفت: طی روز‌های گذشته به دلیل کاهش عرضه، در برخی استان‌ها قیمت مرغ حتی از ۴۰۰ هزار تومان نیز عبور کرد، اما در مازندران اکثر مرغداران و کشتارگاه‌ها به نرخ‌های مصوب پایبند بودند و تنها تعداد محدودی از واسطه‌ها از نرخ‌های تعیین‌شده تخطی کردند.

سرپرست جهاد کشاورزی مازندران افزود: با هماهنگی انجام‌شده میان معاونت بازرگانی جهاد کشاورزی و دستگاه‌های نظارتی از جمله تعزیرات، برای متخلفان پرونده تشکیل شد و تنها طی یک هفته گذشته حدود ۵۰ پرونده تخلف در حوزه قیمت مرغ تشکیل و بیش از سه‌هزار و ۷۸۰ مورد نظارت و بازرسی انجام شد.

وی درباره وضعیت بازار تخم‌مرغ نیز اظهار کرد: قیمت تخم‌مرغ طی هفته‌های اخیر حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد کاهش یافته و اکنون هر شانه تخم‌مرغ با قیمت حدود ۴۲۰ تا ۴۵۰ هزار تومان عرضه می‌شود که با حداقل سود در حال توزیع است.

سرپرست جهاد کشاورزی مازندران با اشاره به ابلاغیه سراسری وزارت جهاد کشاورزی افزود: بر اساس این دستورالعمل، قیمت مرغ در فروشگاه‌های سراسر کشور نباید بیش از ۳۷۰ هزار تومان باشد و در همین راستا قیمت مرغ زنده، کشتارگاهی و عرضه نهایی در بازار در حال کنترل و مدیریت است.

وی همچنین از افزایش جوجه‌ریزی در استان خبر داد و گفت: تا پایان ماه جاری میزان جوجه‌ریزی در مازندران به بیش از ۱۴.۵ میلیون قطعه خواهد رسید که حدود پنج تا هفت درصد بیشتر از تعهد و پیش‌بینی تعیین‌شده است.

تیموری ابراز امیدواری کرد: با روند فعلی تولید، طی ۴۵ روز آینده هیچ‌گونه نوسان جدی در تولید و عرضه مرغ در استان وجود نخواهد داشت و بازار طیور به ثبات خواهد رسید.

چالش‌ها

با این حال، افزایش ظرفیت بدون مدیریت دقیق می‌تواند به مازاد تولید و افت شدید قیمت‌ها در دوره‌های بعدی منجر شود. این موضوع پیش‌تر نیز در صنعت طیور تجربه شده است؛ زمانی که افزایش ناگهانی تولید باعث زیان گسترده مرغداران شد.

از سوی دیگر، مسائل زیست‌محیطی نیز باید مدنظر قرار گیرد. افزایش تعداد واحد‌های فعال یا رشد ظرفیت واحد‌های موجود، نیازمند مدیریت پسماند، مصرف آب و کنترل آلودگی است. بی‌توجهی به این مسائل می‌تواند تبعات بلندمدت برای استان داشته باشد.

تأثیر تصمیم جدید بر مصرف‌کنندگان

برای خانوارها، ثبات قیمت مرغ بیش از هر چیز اهمیت دارد. نوسان‌های شدید، برنامه‌ریزی اقتصادی خانواده‌ها را مختل می‌کند. اگر افزایش ظرفیت تولید همراه با مدیریت مناسب باشد، می‌تواند به کاهش التهاب بازار و بازگشت آرامش روانی مصرف‌کنندگان منجر شود.

در عین حال، کیفیت محصول نیز نباید فدای افزایش کمّی شود. نظارت بر سلامت طیور، رعایت استاندارد‌های بهداشتی و حفظ کیفیت گوشت مرغ، از جمله مواردی است که باید هم‌زمان با افزایش تولید مورد توجه قرار گیرد.

مهدی یونسی، استاندار مازندران هم با اشاره به نوسانات قیمت مرغ در بازار، از ممنوعیت موقت ارسال مرغ زنده به استان‌های دیگر تا زمان تثبیت قیمت خبر داد و اظهار کرد: با افزایش جوجه‌ریزی و کشتار روزانه بیش از ۵۰۰ هزار قطعه مرغ، بازار طی روز‌های آینده به ثبات می‌رسد.

وی در جلسه ستاد تنظیم بازار استان با انتقاد از بی‌توجهی برخی کشتارگاه‌ها نسبت به افزایش بی‌رویه قیمت مرغ گفت: برای کنترل قیمت کالا‌های اساسی، مسئولان دستگاه‌های اجرایی باید برنامه عملیاتی ارائه دهند، نه اینکه صرفاً به ارائه گزارش اکتفا کنند.

استاندار مازندران با بیان اینکه تأمین کالا‌های اساسی استان با ذخیره سه‌ماهه پیش‌بینی و تأمین شده است افزود: طبق برنامه‌ریزی انجام‌شده در سازمان جهاد کشاورزی و در بخش جوجه‌ریزی، تا پنج روز آینده شاهد روند کاهشی قیمت مرغ در بازار خواهیم بود.

یونسی رستمی با اشاره به تشدید نظارت میدانی فرمانداران بر بازار تصریح کرد: تا پنج روز آینده روزانه افزون بر ۵۰۰ هزار قطعه مرغ در استان کشتار می‌شود تا تعادل میان عرضه و تقاضا برقرار شده و بازار به ثبات برسد.

وی با تأکید بر ممنوعیت ارسال مرغ زنده به تهران و سمنان خاطرنشان کرد: تا پایان تثبیت قیمت، خروج مرغ زنده از استان به تهران و سمنان ممنوع است و این تصمیم تا حل کامل نوسانات بازار ادامه خواهد داشت.

استاندار مازندران ادامه داد: روزانه حدود ۲ میلیون نفر به‌عنوان گردشگر و مهمان به جمعیت ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار نفری مازندران اضافه می‌شوند و این موضوع باید در بازار کالا‌های اساسی مدیریت شود.

یونسی رستمی با اشاره به اقدامات تنظیمی برای کنترل بازار گفت: در حال حاضر یک‌هزار و ۳۰۰ تن مرغ منجمد برای تنظیم قیمت در استان توزیع می‌شود و این روند ادامه خواهد داشت.

وی افزود: توزیع مرغ منجمد با قیمت هر کیلوگرم ۲۵۰ تا ۲۵۵ هزار تومان در مناطق مختلف استان آغاز شده و از طریق خودرو‌های یخچال‌دار در حال انجام است.

استاندار مازندران تأکید کرد: ارسال مرغ از استان به تهران و سایر استان‌ها به‌صورت موقت و تا زمان تثبیت و کاهشی شدن قیمت‌ها ممنوع است. ما به‌دنبال صیانت از سفره مردم هستیم و اجازه نخواهیم داد عده‌ای با سوءاستفاده از شرایط بازار، فشار مضاعفی به مردم وارد کنند.

یونسی رستمی با اشاره به ضرورت افزایش نظارت‌ها، گفت: نگاه ما به مردم استان و همچنین افرادی است که به‌عنوان مسافر وارد مازندران می‌شوند. نظارت‌ها باید تشدید شود و با هرگونه تخلف برخورد قاطع صورت گیرد.

وی همچنین بر نظارت مستقیم فرمانداران بر ستاد‌های تنظیم بازار شهرستان‌ها تأکید کرد و افزود: از ظرفیت تمامی دستگاه‌های اجرایی برای نظارت میدانی بر بازار استفاده شود.

استاندار مازندران با بیان اینکه در یک هفته گذشته بیش از یک‌هزار و ۶۷ مورد بازرسی در سطح استان انجام شده است، تصریح کرد: روند بازرسی‌ها با جدیت بیشتری ادامه خواهد یافت تا آرامش و ثبات به بازار بازگردد.

بررسی روند تأمین جوجه یک‌روزه در مازندران؛ تأکید بر نظارت و حمایت از مرغداران
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان مازندران نیز از برگزاری جلسه‌ای تخصصی با حضور نمایندگان دستگاه‌های مرتبط و تشکل‌های تولیدی به منظور بررسی روند تأمین جوجه یک‌روزه مورد نیاز مرغداران و ساماندهی عرضه خبر داد.

حسین نگهدار اظهار کرد: در راستای حمایت از تولیدکنندگان و ایجاد تعادل در زنجیره تولید مرغ، جلسه‌ای با حضور نماینده استانداری استان مازندران، مدیرعامل اتحادیه مرغداران، نماینده انجمن تولیدکنندگان جوجه یک‌روزه، نماینده مدیریت حراست، مدیریت بازرسی و نظارت بر محصولات کشاورزی سازمان و همچنین نماینده اداره کل دامپزشکی استان در محل معاونت بهبود تولیدات دامی برگزار شد.

وی افزود: در این نشست، آخرین وضعیت تولید و توزیع جوجه یک‌روزه در استان، میزان نیاز واحدهای پرورش مرغ گوشتی و نحوه تأمین جوجه مورد بررسی و تبادل نظر قرار گرفت.

معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی مازندران با تأکید بر لزوم همکاری و هماهنگی همه حلقه‌های زنجیره تولید تصریح کرد: تأمین به‌موقع و مناسب جوجه مورد نیاز مرغداران، نقش تعیین‌کننده‌ای در پایداری تولید و جلوگیری از نوسانات بازار دارد.

وی با اشاره به اهمیت مدیریت صحیح جوجه‌ریزی در حفظ ثبات تولید مرغ استان خاطرنشان کرد: تأمین جوجه یک‌روزه با قیمت مناسب و قابل کنترل، نقش مهمی در کاهش هزینه‌های تولید و ایجاد ثبات در بازار گوشت مرغ ایفا می‌کند.

به گفته وی، همچنین بر ضرورت شفافیت در فرآیند توزیع جوجه، رعایت نرخ‌های مصوب و جلوگیری از هرگونه واسطه‌گری یا افزایش غیرمنطقی قیمت تأکید شد تا مرغداران بتوانند با اطمینان و برنامه‌ریزی مناسب نسبت به جوجه‌ریزی اقدام کنند.

نقش فناوری در بهبود بهره‌وری

یکی از مسیر‌های پایدار برای افزایش ظرفیت، استفاده از فناوری‌های نوین در مرغداری‌هاست. سیستم‌های هوشمند کنترل دما و رطوبت، بهبود نژاد‌های پرورشی، مدیریت دقیق خوراک و کاهش تلفات، می‌تواند بدون افزایش چشمگیر هزینه‌ها، میزان تولید را بالا ببرد.

سرمایه‌گذاری در آموزش مرغداران و انتقال دانش فنی نیز نقش مهمی در ارتقای بهره‌وری دارد. هرچه بهره‌وری افزایش یابد، فشار بر قیمت نهایی کاهش خواهد یافت.

چشم‌انداز پیش‌رو

اگر مجموعه تدابیر اتخاذشده به‌صورت هماهنگ اجرا شود، بازار مرغ مازندران می‌تواند در ماه‌های آینده به ثبات نسبی برسد. افزایش ظرفیت تولید در کنار تأمین پایدار نهاده‌ها، نظارت بر توزیع و حمایت هدفمند از تولیدکنندگان، چهار ضلع اصلی این سیاست را تشکیل می‌دهد.

با توجه به نقش کلیدی مازندران در تأمین مرغ کشور، موفقیت این برنامه می‌تواند الگویی برای سایر استان‌ها نیز باشد. با این حال، شرط موفقیت آن، پایش مستمر بازار و آمادگی برای اصلاح سیاست‌ها در صورت بروز اختلال است.

نوسانات اخیر قیمت مرغ در مازندران، بار دیگر اهمیت راهبردی این محصول در اقتصاد خانوار و امنیت غذایی کشور را یادآور شد. تصمیم مسئولان برای افزایش ظرفیت تولید در مرغداری‌های استان، پاسخی عملی به چالش کمبود عرضه و رشد قیمت‌هاست؛ اما این راهکار زمانی به نتیجه مطلوب خواهد رسید که با مدیریت دقیق نهاده‌ها، نظارت مؤثر بر زنجیره توزیع و توجه به بهره‌وری همراه باشد.

مازندران به عنوان یکی از قطب‌های اصلی تولید مرغ کشور، ظرفیت آن را دارد که با اجرای سیاست‌های هوشمندانه، نه‌تنها بازار استان بلکه بخشی از بازار ملی را به ثبات برساند. آینده بازار مرغ در گرو تعادل میان تولید، هزینه‌ها و نظارت است؛ تعادلی که اگر به‌درستی برقرار شود، می‌تواند امنیت غذایی و آرامش اقتصادی بیشتری برای خانوار‌ها به ارمغان آورد.

سمیه فقیه خبرنگار اقتصادی صدا و سیمای مازندران