این اکوسیستم منحصر به فرد است

مه غلیظ همه جا را فرا گرفته به ندرت ماشینی از جاده عبور می‌کند تا دو متری راه هم به سختی قابل تشخیص است راننده اندکی نگه می‌دارد صدای پارس سگ‌های آبادی کنار جاده سکوت ما را می‌شکند آن‌ها به سرعت در حال دویدنند بالاتر گرگ خاکستری جلوتر ازسگ‌ها در حال فرار است گرگ تا چند قدمی آبادی آمده بود از اطراف رشته کوه‌های خورین دسته‌ای گراز در حال دویدنند میان این هیاهوی طبیعت از ماشین پیاده می‌شوم یک مرغ بوتیمار توجهم را جلب می‌کند به سختی از میان مه پیداست، ولی فاصله چندانی از ما ندارد لک لک بزرگ قورباغه‌ای را در دهان دارد و آرام آرام پرواز می‌کند میدانم به تالاب هشیلان نزدیک شده ایم این اکوسیستم منحصر به فرد در ۴۵ کیلومتری کرمانشاه به طرف روانسرو درحوالی دهستان الهیارخانی قرار دارد .
تالاب در کشور منطقه و حتی جهان منحصر به فرد است، هشیلان در حد فاصل دو کوه خورین و ویس واقع شده مساحت آن ۴۵۰ هکتار است و دارای ۲۰۳۲ هکتار عرصه حفاظت شده است که از سال ۱۳۷۳ به بعد جزو مناطق حفاظت شده با رده حفاظتی «منطقه شکار و تیر اندازی ممنوع» است
سیمای ساختاری تالاب از تعداد زیادی گودال آب و جزیره‌های خشک (هاموک) شکل گرفته که مسیر‌های حرکت آب، شبکه‌ای درهم تنیده از فضا‌های خشک و آبگرفته را بوجود آورده و در بستر‌ی تورب زاری، تالاب هشیلان ایجاد شده است
آقای ابراهیمی کارشناس تالاب‌ها می‌گوید این تالاب تالابی الگو یافته است علت الگو یافتگی آن بنابر تحقیقات دانشگاهی، تجمع لایه‌های تورب (مواد آلی نارس) بر روی هم در داخل گودال‌های آب و لایه‌های زیرین آن می‌باشد که دراعماق براثر گذشت زمان به ذغال سنگ نارس تبدیل شده است
او معتقد است چنین تالاب‌های تورب زاری با این مشخصات فقط درقطبین شمال و جنوب کره زمین و درعرض‌های بالا و براثر ذوب شدن یخ‌ها بوجود آمده اند، و اینکه این تالاب چرا دراین طول و عرض جغرافیایی و دراین بخش از زاگرس پدیده آمده است هنوز معلوم نیست
در این تالاب ۴۵۰ هکتاری بیش از ۷۳ گونه گیاه آبزی کنار آبزی و خشکی زی و ۶۵ گونه پرنده آبزی و کنار آبزی مهاجر و بومی شناسایی شده است
درمحدودهٔ تالاب هیچ درخت خودرویی وجود ندارد و فقط گونه‌های بید به صورت پراکنده و بسیار اندک در چند نقطه رویش داشته‌اند علاوه بر این‌ها سطح تالاب دارای نیزار‌های زیادی است که وجود آن‌ها باعث شده محیطی گرم در زمستان برای پرندگان و سایر موجودات تالاب فراهم شود
در داخل و حاشیه تالاب جوندگانی از خانواده موش‌ها و پستاندارانی همچون گرگ، گراز وحشی، روباه، خرگوش، شغال، بز کوهی و گربه وحشی زیست می‌کنند.
وجه نام گذاری
در هشیلان مار به وفور یافت می‌شود مار آبی و مار چلیپر ازانواع مار‌های هشیلان است نام تالاب هم بر اساس گویش کردی، مرکب از دو بخش «هشی» به معنی مار و «لان» به معنای خانه است بنابراین نام هشیلان به معنی لانه‌ی ماران است
علی حسن ملکی محیط بان تالاب که عمرش را صرف نگهبانی از آن کرده می‌گوید سه ماه گرم سال که در بالای پاسگاه محیط بانی رختخوابم را پهن می‌کردم ماری را می‌دیدم که در آن خوابیده است من آن مار را با دست بلند می‌کردم و در گوشه‌ای قرار می‌دادم و به او می‌گفتم اینجا جای من است نه تو
فلاحتی ریس محیط زیست شهرستان کرمانشاه می‌گوید: هر سال با شروع باران‌های پاییزی و سرد شدن هوا، پرندگان زیادی از آسیای مرکزی به این زیست‌بوم می‌آیند و زمستان را در ان می‌گذرانند.
از جمله این پرندگان اردک سر سبز، خوتکای پر سفید، نوک پهن، غاز خاکستری، چنگر معمولی، چنگر نوک سرخ، کاکایی نوک سبز و بعضی سال‌ها پلیکان و قو به عنوان گروه پرندگان آبزی و بوتیمار، یلوه، اگرت‌های کوچک و بزرگ، گاو چرانک، حواصیل ها، لک لک، خروس کولی، سلیم طلایی، آبچیلک پا سبز، ماهی خورک کوچک و ماهی خورک ابلق به عنوان پرندگان کنار آبچر و سایر پرندگان شکاری از جمله (عقاب، سارگپه، سنقر، کور کور) و هد هد، کبک، بلدرچین، تیهو، چکاوک، دم جنبانک، سار، کلاغ سیاه و زاغ نوک سرخ به عنوان پرندگان خشک زی است که در اطراف تالاب زیست می‌کنند
از گونه‌های عمده ماهیان تالاب نیز می‌توان به عروس ماهی، سیاه ماهی، سفید کولی، زردک و سس ماهی اشاره کرد
منشا اصلی آب تالاب سرابی به نام سراب سبز علی است که چنگر‌ها در آن به وفور دیده می‌شوند وقتی به اعماق تالاب می‌روی به چشمه‌ای دیگر می‌رسی آب این چشمه ابی گرم است به گونه‌ای که هنگامی که به آن دست می‌زنی گرمای آن را حس می‌کنی
وقتی زمستان از راه می‌رسد تالاب میزبان بسیاری از پرندگان مهاجرهم می‌شود پرندگانی که به هشیلان مهاجرت می‌کنند معمولا از نواحی قطبی و سیبری به این منطقه می‌ایند تعدادی از ان‌ها از این تالاب به عنوان اقامتگاهی موقت استفاده می‌کنند وآنگاه به طرف مناطق جنوبی کشور پرواز می‌کنند تعدادی هم تا آخر زمستان در هشیلان می‌مانند و گاهی هم مهمان دایمی آن می‌شوند
اهمیت وجود تالاب
علاوه بر اینکه حیات بسیاری از موجودات زنده تالاب به آب ان وابسته است زمین‌های زراعی اطراف را هم کاملا سیراب می‌کند و نقش مهمی هم در دامداری منطقه دارد پسر جوان دامدای که در اطراف تالاب گوسفندانش را به چرا آورده و به ارامی اواز می‌خواند می‌گوید بارش‌های پاییزی چند وقت قبل تالاب را احیا کرده و علف‌ها به خوبی رشد کرده است
علاوه بر این یکی ا زعملکرد‌های مهم تالاب تغذیه آب‌های زیر زمینی است تالاب هشیلان در میان دو کوه بلند خورین و ویس قرار گرفته با شروع بارش‌های رگباری که میانگین سالانه آن ۴۵۱ میلی‌متر است سیلاب به طرف پایین جاری می‌شود، ولی تالاب به مانند اسفنج اب را در خود ذخیره می‌کند و باعث تقویت سفره‌های اب‌های زیر زمینی می‌شود و به همین دلیل کشاورزی آن منطقه پر بار است از این روتالاب علاوه بر کنترل سیلاب ازفرسایش خاک و نفوذ رسوبات به زمین‌های کشاورزی هم جلوگیری می‌کند
البته هشیلان ۷ سال پیش براثرخشکسالی تجربه‌ی سختی را پشت سر گذاشت تا جایی که آب سراب اصلی آن سبزعلی تقریبا فروکش کرد و بسیاری ازابزیان و همچنین لاک پشت‌ها از بین رفت تجربه‌ای که امید می‌رود با توجه به احیای گونه‌های مختلف آن در سال‌های اخیر دیگر تکرار نشود

 

 

 

خبرنگار: پروین شهسواری