چای شیرین!

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز سیستان و بلوچستان،غلامرضا سجادی مدیر جهاد کشاورزی دلگان می‌گوید: سالانه 600 هکتار زمین زراعی زیر کشت چای ترش می‌رود و این شهرستان قطب تولید این محصول در کشور است و به طور میانگین، 800 کیلوگرم در هر هکتار، چای ترش از این اراضی برداشت می‌شود.
کشت این محصول از اواخر فصل بهار آغاز می‌شود و برداشت آن در ماههای آبان و آذر است.
چرا کشاورزان به کشت چای ترش روی آورده‌اند؟
بیش از 40 سال پیش، این گیاه که گیاهی یک ساله است و ارتفاع آن به یک تا 3 متر می‌رسد، از شهر مکه‌ برای اولین بار به منطقه دلگان در جنوب سیستان و بلوچستان آورده شد و سپس در چند شهرستان دیگر استان و سایر نقاط کشور هم کشت شد.
حبیب الله طوقی کارشناس زراعت و باغبانی جهاد کشاورزی دلگان، علاقمندی کشاورزان به کشت این محصول را سود‌آوری بیشتر و قابلیت رشد در مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر عنوان می‌کند و می‌گوید: چای ترش گزینه مناسبی در راستای تغییر الگوی کشت در منطقه و جایگزینی آن با محصولات پرآبی چون هندوانه است.
همچنین انور میری کارشناس داروهای گیاهی، کاهش دهندگی فشار خون، ضد چربی خون، دفع کننده سموم کبد و صفرا را از جمله خواص چای ترش بیان می‌کند و آن را برخلاف چای معمولی، منبعی غنی از آهن عنوان می‌داند.
رئیس جهاد کشاورزی ‌فنوج هم می‌گوید: گیاه چای ترش در مقابل کم آبی و آفات، مقاوم است و به کود و سموم شیمایی نیازی ندارد و بهترین محصول ارگانیک برای کاشت در مناطق روستایی و مناطق کم آب است و یکی از با صرفه‌ترین محصولات زراعی در سیستان و ‌بلوچستان است.
عیسی ‌قاضی می‌گوید: کشاورزان فنوجی هم به کشت این محصول روی آورده‌اند و امسال 40 هکتار از مزارع خود را به کشت چای ترش اختصاص داده‌اند که پیش‌بینی می‌شود بیش از 32 تن محصول در این شهرستان برداشت شود.
اما محصولی که کاهش فشار خون، یکی از خواص بی‌شمار آن است، این روزها فشار زیادی به معیشت تولیدگنندگان خود آورده است.
چه اقدامی برای این حجم تولید چای ترش در سیستان و بلوچستان شده است؟
به گفته مدیر جهاد کشاورزی دلگان، برداشت این محصول پیش از این به روش سنتی انجام می‌شد که امسال برای نخستین بار در کشور به صورت نیمه مکانیزه صورت می‌گیرد.
زینلی مجری طرح ملی گیاهان دارویی وزارت جهاد کشاورزی هم در نشست تخصصی گیاهان دارویی در زاهدان می‌گوید: سیستان و بلوچستان با اختصاص 100 هکتار زمین زراعی دیگر به گیاهان دارویی از جمله چای ترش و حنا در مناطقی مثل ایرانشهر و میرجاوه، در کشور پیشرو و به بیش از 660 هکتار رسیده است اما نیازمند کشت مکانیزه و همچنین ایجاد و توسعه واحدهای فرآوری این گیاهان است.
زورقی رییس سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان هم در این نشست از تلاش خود برای افزایش سطح زیر کشت مزارع گیاهان دارویی می‌گوید و به وجود1300 گونه گیاه دارویی در استان اشاره می‌کند که از این تعداد،392 گونه گیاه دارویی و صنعتی است.
جالب اینکه از افزایش سطح زیر کشت و افزایش انواع گونه‌های گیاهان دارویی سخن گفته می‌شود اما مسئله مهمتر از برداشت مکانیزه و یا نیمه مکانیزه و افزایش سطح زیر کشت و دادن آمار و ارقام خوب برای پیشرو بودن سیستان و بلوچستان در این حوزه، تلاش برای سودآوری بیشتر کشاورزان است که خبری از آن نیست.
یکی از کشاورزان دلگانی می‌گوید: 12 هکتار زمین را زیر کشت این محصول بردم و در حال برداشت محصول هستیم که بیش از 9 تن چای ترش از زمینهای من برداشت می‌شود اما آنچه ما را نگران کرده، درآمد کم ما از این میزان برداشت محصولی گران قیمت است و هیچ اقدامی برای فرآوری و حتی بسته‌بندی آن در منطقه نشده است.
یکی دیگر از کشاورزان در حالی که کیسه بسیار بزرگی را پر از چای ترش کرده و در حال بستن آن است، می‌گوید: قطب تولید چای ترش در کشور هستیم اما هیچ نام و نشانی از این محصول در منطقه نیست و ارزش افزوده‌ی آن هم نصیب ما نمی‌شود و دلالان، بیشتر از کشاورزان بی‌تاب برداشت محصول هستند.
کشاورز فنوجی که به گفته‌ی خودش تاکنون 9 تن چای ترش از 12 هکتار مزارع خود برداشت کرده، خیلی خوشحال به نظر نمی‌رسد و می‌گوید: دلالانی از شهرستانهای مختلف کشور به منطقه آمده‌اند و محصولی که هر کیلوی آن 90 هزار تومان ارزش دارد را به قیمت کیلویی 30 هزار تومان و گاهی هم کمتر، از کشاورز خریداری می‌کنند.
بانوی کشاورز فنوجی هم می‌‌گوید: محصول ارزشمندی که باید مخارج یک سالمان را تامین کند، درآمد حاصل از آن به نیمه‌ی سال هم نمی‌رسد و شیرینی درآمدهای بالای چای ترش، به کام دلالان است و ما مجبوریم پس از فصل برداشت چای ترش، در سایر فصول سیفی‌جات کشت کنیم.
به گفته غلامرضا سجادی مدیر جهاد کشاورزی دلگان، به علت نبود صنایع فرآوری و بسته‌بندی، دلالان دیگر استان‌ها چای ترش دلگان را خریداری و پس از فرآوری و بسته‌بندی با برند دیگر استانها وارد بازار داخلی اصفهان، بیرجند، تهران، یزد، کرمان، بیرجند، مشهد و همچنین کشور روسیه می‌کنند و استفاده از این فرصت طلایی و بهره‌وری از ارزش افزوده آن برای مردم منطقه مهیا نیست.
شجاعی فرماندار دلگان از حمایت سازمان جهاد کشاورزی از بهره‌بردارن چای ترش در تمامی مراحل کاشت، داشت و برداشت می‌گوید و آن را کافی نمی‌داند چرا که به گفته‌ی وی، هیچ اقدامی پس از برداشت محصول از کشاورزان نمی‌شود و کاملا در چنگال دلالانی که سالهاست شیرینی این نوع عملکرد را چشیده‌اند، رها می‌شوند.
فرصتها و البته کمی جای امیدواری!
فرماندار دلگان از آغاز فعالیتهای حمایتی کشاورزان پس از برداشت می‌گوید.
شجاعی در پیگیری تلفنی که با وی صورت گرفت، اقداماتی همچون تفاهم‌نامه با بخش گیاهان دارویی دانشگاه زابل که عملکرد تحقیقاتی خوبی در این حوزه دارد را فرصتی می‌داند تا کمی نگاه علمی‌تر به این گیاه پرخاصیت شود و ارزش افزوده آن در استان بماند.
وی همچنین به سفر کاری خود و هیئت همراهش به استان یزد و بازدید از شهرک‌های صنعتی و مجتمع‌های کشت و صنعت آنجا اشاره می‌کند و می‌گوید: در استان یزد توافق شد که بخشی از محصول چای ترش برای تولید نوعی بستنی به کارخانجات یزد ارسال شود.
اما این هم نوعی خام فروشی است و درد زیادی از کشاورزان دوا نمی‌کند و سودآوری زیادی ندارد.
فرماندار دلگان، ورود اداره کل تعاون برای حمایت و ایجاد تعاونی‌هایی با هدف احداث کارخانه و کارگاههای بسته بندی و فرآوری چای ترش در منطقه را از مهمترین مسائلی می‌داند که بیشترین سود کشت چای ترش برای کشاورزان باشد و اشتغال اقشار مختلف مردم منطقه را نیز به دنبال داشته باشد.
شجاعی از عملکرد خود و ادارات مربوطه در این حوزه راضی نیست و قول می‌دهد تا پایان سال 99 با اقداماتی که در حال انجام است، شیرین‌کامی دلالان محصول چای ترش سیستان و بلوچستان به تلخ‌کامی آنان تبدیل شود.
منصور سپهری/ زهرا علمی میرداد